Gönüllülük Bize Neden İyi Geliyor?

Gönüllü yapılan işler genel olarak bireyin hem fiziksel hem zihinsel iyi oluşunda olumlu etkiler gösterir. Araştırmalar, gönüllü faaliyetlerin; yaşam memnuniyetini, öz saygıyı, aidiyet duygusunu, sosyal destek ağlarını iyileştirdiğini; fiziksel ve psikolojik olarak birçok alanda fayda sağladığını göstermiştir. Özellikle düzenli ve uzun süreli gönüllülük yapanlarda bu özelliklerin daha ön planda olduğu da görülmüştür. Gönüllülük, depresyon ve yalnızlık gibi olumsuz psikososyal durumların azalmasına yardımcı olurken iyimserlik, yardımlaşma gibi pozitif duyguların ve durumların yaşanmasına olanak sağlar. Psikoloji alanında diğerkamlık (altruizm), başka bir deyişle özgecilik diye önemli bir kavram vardır. Bunun anlamı bireyin karşılık beklemeden, çıkar gözetmeden başka biri için ya da toplum için yaptığı fedakar davranışlardır.

Peki bu bahsettiğimiz gönüllü davranışlarına örnek neler olabilir? Küçük yaştaki çocukların ödevlerini yapmalarında yardım etmek, komşuları doktor randevularına götürmek, müzik ve dans performansları sergileyerek sonucunda elde edilen parayı yardım kuruluşlarına bağışlamak, ihtiyacı olanlara (hastalık) yemek yapıp götürmek gibi durumlar örnek olarak görülebilir. Aynı zamanda psikoloji alanında öz belirleme teorisi vardır ve gönüllülük ile oldukça bağlantılıdır.  Gönüllülük içsel motivasyona bağlıdır. İnsanlar gönüllü olduklarında dışsal motivasyonlar için değil; kendi değerleri, topluma katkı, içsel motivasyonları için bir çaba sarf ederler. Bu da hem bireyin psikolojik iyi oluşu hem de toplumun sosyal sermayesi için önemli bir rol oynar. 

Gönüllülüğün İyi Oluşumuza Etkileri

• Depresyon riskini azaltır. Başkalarını mutlu ettikçe siz de mutlu olursunuz ve endorfin seviyeniz yükselir. Bu da depresyonu önler.

• Gönüllü işler yapmaktan uzak kalmak ve yalnız kalmak kortizol seviyesini arttırır. Bununla birlikte stres seviyeniz de yükselir.

• Sosyal ilişkiler gelişir. Birey bir topluluğun içinde çalıştığından aidiyet duygusu artar. 

• Başkalarının ihtiyaçlarını ve isteklerini anlamak empati duygusunu geliştirir. Kişilerarası iletişim becerilerini güçlendirir. 

• Yardım etmek, beyinde ödül merkezini aktive eder (dopamin ve oksitosin). Böylelikle birey çok iyi bir şey yaptığını düşünür. Huzur ve mutluluk duygusu artar. 

• Başkalarına yardım etmek; kişinin yaşamına daha derin anlamlar kattığını görmesini sağlar. “Hayatıma değer katıyorum” düşüncesi kişisel iyi oluşu artırır.

• ”Faydalı oluyorum” düşüncesi kişinin kendine olan güvenini ve saygısını artırır.

• Bazı araştırmalar gönüllülüğün stres hormonlarını azalttığını, bağışıklık sistemini güçlendirdiğini göstermektedir.

• Özellikle gençlerde gönüllülük, uzun vadede sorumluluk bilincinde, kişisel gelişimde ve kimlik oluşumunda yardımcı olur.

Gönüllülük Motivasyonunuzu Nasıl Pekiştirebilirsiniz?

• Küçük başlangıçlar ile başlayabilirsiniz. Yakınınızdaki yaşlı bir komşuya yardım etmek, küçük çocuklara ders vermek, sokak hayvanlarını beslemek gibi küçük ama anlamlı hareketlerle başlayabilirsiniz. Aynı zamanda bu durum büyük bir enerji ve zaman kaybı olmaktan çıkıp daha sürdürülebilir bir hal alır.

• Dernekler, sivil toplum kuruluşları, vakıflar veya üniversitelerin topluluklarıyla bağlantıya geçerek gönüllülüğü artırmaya çalışabilirsiniz. Topluluk içinde olma hissi aidiyet duygusunu uyandırır.

• Yapılan katkının değerini fark etmek gönüllülük yönünü güçlendirir. Örneğin “benim ayırdığım bir saatim o küçük çocuğun ödevini yapmasına yardımcı oldu” diye somutlaştırmak motivasyonunuzu artırabilirsiniz.

• Başkalarının ihtiyaçlarını karşılamak, gönüllülük davranışını daha içsel ve anlamlı hale getirebilir. Günlük yaşamda “benim yapacağım bu iyilik o kişiye iyi gelir mi?” diye düşünürek gönüllülük bakışını geliştirebilirsiniz. 

• Düzenli gönüllülük için haftada veya ayda belirli bir zaman ayırmaya çalışabilirsiniz. Maddi katkı değil de zaman/emek odaklı katkılar daha değerli bir yere sahiptir. 

• Sivil toplum kuruluşlarının düzenlediği etkinliklere katılabilirsiniz. Bu hem bilgi edindirir hem de gönüllülük duygusunu pekiştirir.

Gönüllülük, bir tutum ve yaşam biçimidir; sadece bir derneğe üye olmak değildir aynı zamanda günlük hayatın içinde geliştirilebilen bir özelliktir. Gönüllülük yönünü geliştirebilmek hem içsel (empati, anlam arayışı vs.)  hem de dışsal (toplum, eğitim vs.) yönlerden beslenebilen bir süreçtir. 

Yazar: Zeynep Yankılıç

Kaynakça

-Thoits, P., & Hewitt, L. (2001). Volunteer work and well-being.. Journal of health and social behavior, 42 2, 115-31 . https://doi.org/10.2307/3090173. 

-Yeung, J., Zhang, Z., & Kim, T. (2017). Volunteering and health benefits in general adults: cumulative effects and forms. BMC Public Health, 18. https://doi.org/10.1186/s12889-017-4561-8.

- Webster, N., Ajrouch, K., & Antonucci, T. (2021). Volunteering and health: The role of social network change.. Social science & medicine, 285, 114274 . https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114274.