Psikolojik Esneklik: Faydaları ve Geliştirme Yolları

Psikolojik esneklik, düşünce ve duyguları değiştirmeye çalışmadan bunların farkında olarak şimdiki ana odaklanma yeteneği olarak tanımlanır ve bireylerin kişisel değer ve hedeflerini gerçekleştirmek için davranışlarını durumlara adapte etmesine olanak tanır. Araştırmalar yüksek psikolojik esnekliğe sahip bireylerin kaygı, depresyon ve stres düzeylerinin düşük seviyede olduğunu,  yaşam doyumu ve genel iyi oluşlarının ise daha yüksek olduğunu göstermektedir. 

Psikolojik Esnekliğin Bireylere Faydaları

• Psikolojik esnekliği yüksek bireyler, stresli durumlarda tek bir düşünceye saplanmaz, alternatif çözüm yolları üretebilir. Bu da kaygı ve depresyon riskini azaltabilir.

• Duygusal deneyimleri farklı açılardan değerlendirebildikleri için olumsuz duyguları daha kolay düzenleyebilirler.  

• Kriz anlarında daha hızlı toparlanma ve uyum sağlama yönleri gelişebilir.

• Farklı bakış açılarına açık olmak, kabul edebilmek, empatiyi ve sağlıklı iletişimi geliştirir. Bu durum da ilişkileri daha tatmin hale getirebilir. 

• Hatalarını farklı bir perspektiften değerlendirebilir, kendini yargılamak yerine öğrenme fırsatı olarak görebilir. 

• Esnek düşünce, yeni fikirler üretmeyi ve kişisel gelişim için yeni yollar deneyimlemeyi kolaylaştırabilir.

• Katı düşünce kalıplarından uzak durmak, değişen yaşam koşullarında daha huzurlu ve tatmin edici olmayı sağlayabilir.

Gelişim Zihniyetinin Psikolojik Esneklik ile Bağlantısı 

• Gelişim zihniyeti (growth mindset), zeka ve yeteneklerin sabit değil geliştirilebilir olduğunu savunmuştur. Psikolojik esneklik ise kişinin koşullar değiştiğinde bakış açısını değiştirmesini sağlar. İkisi de katılıktan uzak, değişime uyumlu bir yaklaşımı benimser.

• İkisi de başarıları kişisel tehdit olarak değil de gelişim süreci olarak görmeye yardımcı olur.

• Gelişim zihniyetine sahip olan biri zorlukları aşılabilir görür. Psikolojik esneklik bu zorluklara farklı stratejilerle yaklaşabilme kapasitesidir. Birlikte kullanıldığında birey stresli durumlarda daha dayanıklı olur. 

• Gelişim zihniyeti öz yeterlilik ve motivasyonu artırır. Psikolojik esneklik duygusal düzenleme ve tatmin hissini güçlendirir.

Psikolojik Esnekliği Geliştirmek için Neler Yapabilirsiniz?

1- Herhangi bir olaya farklı bir açıdan bakmayı deneyebilirsiniz. Örneğin bu yaptığım şeyin sonucundaki başarısızlık kötü yerine bu bana ders oldu, bunları öğrendim demek psikolojik esnekliğini geliştirebilir.

2- Bir sorununuza tek bir çözüm bulacağınıza örneğin 3 tane çözüm bulabilirsiniz.

3- Mindfulness pratikleri yapabilirsiniz. Kabul tutumu benimsemek ve şimdiki ana odaklanmak, zihnin sert düşünce kalıplarını esnetebilir.

4- “Ben şu an kaygılı hissediyorum” diyerek o anki duygunuzu adlandırmak duyguyu anlamanıza ve düzenlemenize yardımcı olur.

5- Rutinleri bozabilmek önemlidir. Örneğin işe farklı bir yoldan gitmek bile size esneklik kazandırabilir. Konfor alanınızdan ve otomatik düşüncelerden uzaklaşmak önemlidir. 

6- Sizinle aynı fikirde olmayan insanlarla fikir alışverişi yapabilirsiniz. 

7- Yaratıcı etkinlikler önemli bir yere sahiptir. Örneğin resim çizmek, yazmak, dans etmek gibi sanatsal faaliyetlere yönelebilirsiniz. 

8- Hedefleriniz için alternatif yollar bulabilirsiniz. Plan B ve Plan C yi düşünmek gibi. 

Sabit bir zihniyet ve katı bir zihin bireyde “bu işi yapamıyorum, demek ki ben başarısızım” düşüncesini oluşturuyor. Bu durumun tam tersi bir örnek olarak gelişim zihniyeti ve psikolojik esneklik bir arada olduğunda “bu iş olmadı fakat farklı bir yöntem ile tekrar deneyeceğim, öğrenerek ilerleyebilirim” düşüncesi ağır basar. 

Yazar: Zeynep Yankılıç

Kaynakça

• Dawson, D., & Golijani-Moghaddam, N. (2020). COVID-19: Psychological flexibility, coping, mental health, and wellbeing in the UK during the pandemic. Journal of Contextual Behavioral Science, 17, 126 - 134. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2020.07.010

• Lucas, J., & Moore, K. (2019). Psychological flexibility: positive implications for mental health and life satisfaction.. Health promotion international. https://doi.org/10.1093/heapro/daz036